CICLO DE OUTONO | Johann Sebastian Bach – Programa

Programa

Johann Sebastian Bach

Concerto para violín e oboe en la menor BWV 1060R

  • Allegro
  • Adagio
  • Allegro 

Concerto para violín en la menor BWV 1041

  • Allegro
  • Andante
  • Allegro assai

Suite orquestral Nº1 BWV 1066

  • Ouverture
  • Courante
  • Gavotte I/II
  • Forlane
  • Minuet I/II
  • Bourrée I/II
  • Passepied I/II

Violín solista e dirección: Lina Tur Bonet

Oboe solista: Rodrigo Gutiérrez

Violines I: Cibrán Pérez, Laura Díaz, Andoni Conde; Violines II: Pavel Amilcar, Mariña García, Ângela Neto; Violas: Ana Martínez, Javier Escobar; Violoncellos: Fernándo Santiago, Isabel Figueroa; Violone: José Luis Sosa; Clave: Marta López; Oboe: Miriam Jorde; Fagot: Marta Calvo

Notas ao programa e presentación: Rosa del Río

Orquestra Vigo 430 

  • Director artístico: Javier Escobar
  • Xerente: Ana Novoa
  • Producción: Myriam Cortizo
  • Arquivo: Vania Collazo
  • Auxiliares de producción: Plácido Martínez, Juan Alonso, Diego Orge

Lina Tur Bonet

 Violinista versátil, Lina Tur Bonet converteuse nun referente da música en España, sendo reclamada en toda Europa por agrupacións de primeira orde mundial. Conta cun repertorio inusualmente extenso que inclúe máis de 400 anos de música, sempre tocando cos instrumentos de cada época. Estudou violín nas Universidades de Friburgo e Viena. Obtivo bolsas e premios internacionais como da Fundación Alexander von Humboldt- Stiftung, *ÖAD Austria, Fundación Séneca, Mocidades Musicais ou o Premio Bonporti. Como solista, actuou no Wigmore Hall de Londres, Styriarte de Austria, Festival Brezice de Eslovenia, Festival de Herne, Festival de Mainz, Festival de Brunnenthal, Auditorio Nacional de Madrid, Residenzwoche Munich, Sala da Radio Vienesa ORF, Società Aquilana dei concerti, Quincena musical de San Sebastián, Festival de Música e Danza de Granada, o Lufthansa Festival de Londres, Schubertiada de Vilalbertrán, Festival de Aranxuez, Ekhof Festival Gotha, Musika-Música de Bilbao, Palau da Música de Valencia. Recentemente actuou no Auditorio Nacional de Madrid en recital con Josep María Colom e en cuarteto con Christian Zacharias. Lina tur Bonet é fundadora e directora da agrupación MUSIca ALcheMIca e foi Magistra Artis pola Universidade de Música de Viena coa súa tese “Retórica, Simboloxía e a Ciaccona de Bach”. Requirida como concertino en agrupacións como Il Complesso Barocco, Concerto Köln, Clemencic Consort, Orquestra de Cámara de Mannheim, Bach Consort de Viena, Neue Hofkapelle Munich, Orquestra do Palau de lles Arts de Valencia, A Ritirata, Euskal Barock Ensemble, Forma Antiqua, Vespres d’ Arnadí, Capela Real ou Hippocampus. Colabora con orquestras como Lles Musiciens du Louvre, Lles Arts Florissants, Mahler Chamber Orchestra ou a Orquestra Mozart, gravando en varias ocasións para Deutsche Grammophon e para Virgin, baixo a batuta de Claudio Abbado, Daniel Harding, John Eliot Gardiner, Marc Minkowski, William Christie, Fabio Biondi, Kent Nagano, Ottavio Dantone, Alan Curtis, Reinhardt Goebel, Richard Egarr, Theodor Currentzis ou Tugan Sokhiev, actuando no Lincoln Center New York, Berliner Philarmonie, Scala de Milan, Concertgebouw Amsterdam, Proms do Royal Albert Hall, Festival de Aix-en- Provence, Barbican Centre, Theatre deas Champs Elysèes, Théàtre Royal da Monnaie, Bunkamura Hall, Ópera de Sydney ou Filarmónica de San Petersburgo. Pedagoga moi activa en cursos internacionais, incluíndo a Universidade de Mainz, a Cátedra de violín no Conservatorio Superior de Música de Zaragoza desde 2005 e o Conservatorio Superior Katarina Gurska de Madrid desde 2015.

Rodrigo Gutiérrez

Comeza os seus estudos de oboe con Ricardo Grau na súa cidade natal, Ávila, e prosegue en El Escorial, obtendo unha Mención de Honra nos seus estudos de grao medio. Cursa estudos superiores na ESMUC con Eduardo Martínez, iniciándose no oboe barroco con Alfredo Bernardini. Posteriormente viaxa a Freiburg para estudar con Hans Elhorst e Ann- Kathrin Brüggeman. Obtén o seu diploma superior de oboe moderno en MUSIKENE con Juan Manuel Lumbreras conseguindo as mellores cualificacións da súa promoción, e en Amsterdam completa un Master con Alfredo Bernardini en oboes históricos. O seu interese no canto lévalle tamén a tomar clases con Gerd Türk, Marta Infante, David Leavitt, Montserrat Figueras e David Mason. É cofundador do Ensemble Invento, co que realizou xiras por Francia, España, Polonia e Holanda e co que obtén unha Mención Honorífica no «Concurso do Festival de Bruxas para ensembles barrocos» en 2007. Igualmente, é o mellor cualificado e único oboe finalista na «Competición Telemann de Magdeburg para Solistas de Vento» en 2009. Actualmente participa activamente en interpretacións e gravacións tanto de música de cámara ou orquestral como actuando como solista, con orquestras como Lles Talens Lyriques, Accademia Bizantina, Il Giardino Armonico, Capriccio Stravagante, Café Zimmermann, Ao Ayre Español, Il Complesso Barocco, A Petite Bande, Ensemble Mattheus, Academia 1750, EUBO, Orquestras Barrocas de Sevilla, Helsinqui, Irlanda e Noruega, Capriccio Basel, O Concerto Español, a Orchestra of the Age of the Enlightenment dirixida por Simon Rattle ou a Mozart Orquestra dirixida por Claudio Abbado, entre outras moitas. É principal oboe solista con Concerto Köln, Hofkapelle Stuttgart (F. Bernius) e MusicAeterna (Theodor Currentzis) con quen acaba de gravar a trilogia das óperas de Dá Ponche de Mozart cun espectacular éxito de público e crítica. 

Johann Sebastian Bach

Johann Sebastian Bach naceu un 21 de Marzo de 1685 (31 de Marzo segundo o calendario gregoriano, vixente actualmente na meirande parte do mundo) na cidade de Eisenach, daquela pertencente ao Ducado de Saxonia-Eisenach, hoxe no Estado federado de Turinxia, no centro da actual Alemaña. Aparte de ser coñecida por ter sido o berce do “avó” (musicalmente falando) de boa parte dos compositores posteriores a el, coñéceselle por teren sido o lugar de residencia de Martín Lutero cando, tras seren excomungado na Dieta de Worms, escapa e refúxiase no castelo de Wartburg, ubicado en Eisenach. Aínda que iso, sen dúbida, é outra historia.

O pequeno Johann Sebastian foi o último dos oito fillos de Johann Ambrosius Bach e María Elisabeth Lämmerhirt, sumándose a unha familia marcadamente musical da que saíron, ao longo dun par de séculos, tanto boísimos intérpretes como unha cantidade significativa de compositores.

Se hoxe viaxamos a Eisenach non toparemos a casa onde naceu. Hoxe, a meirande parte de historiadores descartan como tal a que alberga o Museo de Bach, aínda que crese que puidera ser algunha casa no momento preto da mesma e posteriormente derrubada. Tampouco sábese gran cousa dos seus primeiros anos de vida, aínda que posiblemente foi seu pai, naquel momento director dos músicos da cidade, quen lle empezou a ensinar a tocar o violín e o clave, mentres que sería seu tío, Johann Christoph, quen lle empezou a ensinar órgano.

Con tan só nove anos finou a súa nai, e apenas uns meses despois o fixo seu pai. Con dez anos, polo tanto, quedou orfo, facéndose cargo del e doutro dos seus irmáns o maior deles, Johann Christoph. Antiguo alumno de Pachelbel, establecérase preto de Eisenach como organista, e foi co seu irmán con quen o pequeno Johann Sebastian continuou aprendendo a desentreñar todos os misterios do clave e o órgano, ademais de aprender teoría musical e composición ao mesmo tempo que continuaba a súa formación no que hoxe chamaríamos escola secundaria e pasando a formar parte dun coro de estudantes, que pola súa capacidade vocal abriulle as portas do mosteiro de San Miguel en Lüneburg, no actual Estado de Baixa Saxonia. A 400 kilómetros da súa casa.

A experiencia supuxo todo un novo mundo de coñecementos para un rapaz dunha pequena localidade de Turinxia. Aparte de participar en servizos corais e orquestais, abriulle as portas dunha flamante biblioteca na que topábase algunha da mellor música relixiosa do Sacro Imperio Romano Xermánico, música que podía consultar a vontade.

Crecer fíxolle perder a voz que lle fixera chegar ata alí, pero continuou acompañando ao coro co clave e sendo violinista da pequena orquesta. Cando con dezaoito anos rematou a súa formación, decidiu probar sorte como organista na súa Turinxia natal, pero no seu camiño cruzouse unha oferta de traballo como violinista da orquesta de cámara dun irmán do duque de Weimar, traballo que posteriormente lle abriría outras portas.

Empezou a partires de aí un pequeno periplo traballando como organista nas cidades de Arndstadt e Mülhausen, onde creceu como músico, xa que ao seu traballo como organista debíalle sumar compoñer con regularidade para as igrexas as que, como organista, servía. Permitiulle seguir aprendendo e mellorar a súa técnica compositiva, pero as súas innovacións non sempre foron ben recibidas e nalgúns casos chocou con determinadas polas da igrexa protestante que non vían con bos ollos a incorporación da música ás prácticas relixiosas. Foi precisamente esa controversia a que lle fixo buscar novos horizontes. E foi nesas circunstancias cando os contactos previos xogaron ao seu favor, obtendo un posto como músico na corte do duque de Weimar, cargo ao que engadiría o de axudante do mestre de capela, responsable tanto da música dos oficios relixiosos celebrados na corte como da música das festas cortesanas. Nesta etapa compuxo moitísima música para órgano e empezou a ser coñecido en todos os territorios do Sacro Imperio Romano Xermánico como un dos seus principais organistas, recibindo peticións de seguido para aceptar novos alumnos ou probar órganos. A súa reputación, non obstante, non levou da man unha mellora do seu traballo. Que á morte do mestre de capela da corte o posto vacante fora para seu fillo, moito máis mediocre que Bach, este empregou as súas influencias para buscar un posto de traballo similar, e topouno na corte do duque de Cöthen.

Alí chegou para facerse cargo do traballo máis importante ao que un músico podía aspirar nese tempo: mestre de capela. Que fosen calvinistas eliminaba, iso si, as posibilidade de música sacra, xa que os oficios non a incluían; afortunadamente para Bach, as crenzas relixiosas de aquel para quen traballaba non impedían que lle gustase a música ou que quixera acompañar con esta múltiples festas ou momentos da vida cortesana. A esta época pertence unha parte sustancial da súa música de cámara e moitos concertos para violín, sonatas, etc.

Foi nesta etapa cando enviudou por primeira vez, no verán de 1720. Que catro fillos quedasen ao seu cargo o fixo buscar unha nova esposa e casou outra vez ano e medio despois, cunha cantante lírica que o namorou coa súa voz de soprano; ante a posibilidade de que a familia se incrementase, buscou unha cidade culturalmente máis activa e cunha boa universidade. Topou o que buscaba, e un posto acorde e vacante, na cidade de Leipzig, a onde chegou un 22 de Maio de 1723 para dirixir o coro de Santo Tomé, e por extensión toda a vida coral e musical dunha cidade que xa nunca abandonaría.

A súa vida en Leipzig non tiña nada que ver coa anterior, onde compoñía cando e case como quería; en Leipzig estaba suxeito por maiores responsabilidades e os estritos horarios de Santo Tomé, máis todas as tarefas asociadas ao seu cargo: compoñer a música necesaria para todos os servizos das principais igrexas da cidade e preparar aos seus respectivos coros, e tamén compoñer toda a música necesaria para aquelas ocasións especiais a celebrar na cidade. Fixo todo iso á par que recompilaba e publicaba a súa propia música, copiando e transcribindo moita outra. Un ritmo de traballo extenuante que foi deteriorando a súa saúde, con cada vez maiores problemas oculares, finando un 28 de Xullo de 1750, con 65 anos, e deixando para a historia un dos maiores legados musicais e unha influencia case que permanente en moitos dos compositores posteriores a él; ámbalas dúas cousas o fan seguir entre nos celebrando, coma neste concerto, a súa música.

 

Bach e Leipzig

As tres pezas que conforman o programa deste concerto compuxéronse na última das etapas vitais de Johann Sebastian Bach. A máis fructífera por extensión e responsabilidades laborais. Aquela que, buscando mellorar a súa situación económica e ante unha familia que non paraba de aumentar, levouno na procura dun posto vacante nunha cidade que lle ofrecese mellores posibilidades para criar a seus fillos. Topou esa cidade en Leipzig, a onde chegou en 1723 para non volver a marchar. 

Leipzig é unha cidade do Estado federal de Saxonia, no centro leste de Alemaña, limitando ao norte con Brandeburgo, ao noroeste con Saxonia-Anhalt, ao oeste con Turinxia e ao sur con Baviera, sendo a capital do Estado a cidade de Dresde.

As primeiras referencias históricas de Leipzig como cidade (“urbs Libzi” ou cidade dos tileiros) topámolas nas fontes medievais de principios do século XI; a súa orixe como núcleo comercial hai que buscalo século e medio despois, no 1165, cando se lle otorga permiso para celebrar unha feira, un importante factor dinamizador que conformou un núcleo de artesáns e comerciantes que impulsou o crecemento da vila ata convertela nunha cidade importante, cunha igualmente importante universidade (a segunda máis antiga tras a de Heidelberg), fundada no ano 1409. O feito de ser ambas cousas, centro comercial e universitario, fixo desenvolver enormemente a súa vida cultural nos séculos seguintes.

Cando Bach chegou a esta cidade en 1723 seguía a ser a segunda cidade máis importante do, daquela, ducado de Saxonia xusto tras a súa capital, Dresde. Contaba entón cunha poboación de aproximadamente 30.000 habitantes e seguía a ser un importante centro universitario e comercial, destacando polas actividades vencelladas á industria da imprenta e as publicacións. Como en moitas outras importantes cidades, o século XVIII viu chegar a Leipzig importantes melloras urbanísticas, con rúas ben pavimentadas con adoquíns e ben iluminadas pola noite, xa que dende principios de século se introducira unha novidade, e mellora notable, na vida da cidade; o alumeado das rúas mediante lámpadas de aceite, cun batallón de gardas encargados de percorrer a cidade seguindo unha escrupulosa planificación que permitía acender con rapidez as setecentas farolas coas que contaba o sistema de alumeado.

As súas tarefas en Leipzig consistían en organizar a música das catro principais igrexas da cidade, e formar asemade aos coros desas igrexas entre os alumnos da Escola de Santo Tomé, ademais de ensinar aos rapaces con máis capacidades musicais a tocar algún instrumento, de modo que puidesen tocar nos servizos da igrexa. A cidade contaba, ademais, cunha orquestra local composta por catro músicos de corda e catro músicos de vento. Co tempo e despois de seis anos vivindo alí fíxose cargo tamén das actividades que levaban a cabo as organizacións musicais seculares vencelladas á universidade.

Durante o tempo que viviu en Leipzig viu incrementarse enormemente o seu prestixio como compositor e intérprete, incrementando a súa fama igualmente especialista na construción de órganos, o que o levou con frecuencia a viaxar fóra da cidade, ou a recibir continuas visitas e peticións para ensinar a alumnos procedentes de todos os territorios do Sacro Imperio Romano Xermánico. Cando morreu, deixou tras el un traballo inxente que influiría dalgunha maneira en moitos dos grandes compositores posteriores. Aínda que iso é outra historia.

 


Concerto para violín en la menor BWV 1041

  • Autor: Evaristo Baschenis
  • Título: Bodegón con instrumentos musicais
  • Data: cara 1650
  • Localización: Academia Carrara de Belas Artes de Bérgamo (Italia)

1º Movemento: Allegro

  • Autor: Jan Miense Molenaer
  • Título: Familia tocando
  • Data: cara 1635
  • Localización: Museo Frans Haals, Haarlem (Holanda)

2º Movemento: Andante

  • Autor: Descoñecido
  • Título: Haydn tocando
  • Data: anterior a 1790
  • Localización: Staatsmuseum, Viena (Austria)

3º Movemento: Allegro assai

  • Autor: Descoñecido
  • Título: Cuarteto de corda
  • Data: século XVIII
  • Localización: Museo Mozart, Praga (República Checa)

Suite orquestral nº 1 BWV 1066

  • Autor: Evaristo Baschenis
  • Título: Bodegón con instrumentos musicais
  • Data: cara 1650
  • Localización: Haags Gemeentemuseum, A Haia (Holanda)

Ouverture

  • Autor: Joost Cornelisz Droochsloot
  • Título: Escena interior cunha compañía musical
  • Data: cara 1645
  • Localización: Centraal Museum, Utrecht (Holanda)

Courante

  • Autor: Danza de aldeáns
  • Título: Pedro Pablo Rubens
  • Data: cara 1635
  • Localización: Museo do Prado, Madrid (España)

Gavotte I/II

  • Autor: Nicolas Poussin
  • Título: Danza da vida humana
  • Data: cara 1635
  • Localización: The Wallace Collection, Londres (Reino Unido)

Forlane

  • Autor: Nicolás Lancret
  • Título: Baile nun pavillón
  • Data: 1730-1735
  • Localización: Palacio de Charlottenburg, Berlín (Alemaña)

Minuet I/II

  • Autor: Giovanni Domenico Tiepolo
  • Título: O minué
  • Data: cara 1755
  • Localización: Museo do Louvre, París (Francia)

Bourrée I/II

  • Autor: Jean Leon Gerome Ferris
  • Título: O baile da victoria
  • Data: cara 1730
  • Localización: Sociedade Histórica de Virxinia (Virxinia, EEUU)

Passepied I/II

  • Autor: Nicolás Lancret
  • Título: A Camargo bailando (detalle)
  • Data: cara 1781
  • Localización: National Gallery of Art, Washington D.C. (EE.UU)

Concerto para violín e oboe en la menor BWV 1060R

  • Autor: Evaristo Baschenis
  • Título: Bodegón con instrumentos musicais
  • Data: cara 1650
  • Localización: Museos Reais de Belas Artes, Bruselas (Bélxica)

1º Movemento: Allegro

  • Autor: Tomaso Pombioli
  • Título: O concerto
  • Data: primeiro terzo do século XVII
  • Localización: Colección privada

2º Movemento: Adagio

  • Autor: André Bouys
  • Título: Concerto
  • Data: cara 1710
  • Localización: National Gallery, Londres (Reino Unido)

3º Movemento: Allegro

  • Autor: Adolph von Menzel
  • Título: Concerto para frauta de Federico o Grande en Sanssouci
  • Data: cara 1850
  • Localización: Alte Nationalgalerie, Berlin (Alemaña)

Scroll Up