CICLO DE OUTONO | Beethoven e Chopin – Programa

Programa

Ludwig van Beethoven (1770-1827)

Sinfonía nº 4 en si bemol maior, op. 60 (1806)

  • Adagio – Allegro vivace
  • Adagio
  • Allegro vivace – Trio. Un poco meno allegro
  • Allegro ma non troppo

Frédéric Chopin (1810 – 1849)

Concerto para piano e orquestra nº 2 en fa menor, op. 21

  • Maestoso
  • Larghetto
  • Allegro vivace

Anna Fedorova: piano

Isabel Rubio: directora

Orquestra Sinfónica Vigo 430

Violines I: Mario Peris (concertino), Uxía G. Ferreiro, Asia Czaj, Loida Díaz, Rebecca Köhler, Andrea Rubio, Fabio Salgado, Manuel A. Cebrián; Violines II: Vania Collazo, Ângela Neto, Yuliya Storonska, Patricia Moon, Ana Shi Yu, Fátima García; Violas: Laura Vaquerizo, Elena Santana, Alba Novoa, Javier Escobar; Violoncellos: Carme Tubío, Carmen Hernández, Beatriz Laborda, Lucía Vicente; Contrabaixos: Covadonga Perera, Antonio R. Cienfuegos, Caroline Renn; Oboes: Layla Köhler, Cristina Gómez; Flautas: Pablo Rouco, Estefanía F. Agulla.; Clarinetes: Andrea Álvarez, Melissa David; Fagotes: Gonzalo Lemos, Belén Carril; Trompas: Óscar Davila, Iván Abalde; Trompetas: Adrián Viñas, Tiago Rasinhas; Trombón: Damián Riobó; Timbáis: David Rodríguez.

Notas ao programa : Rosa del Río

Orquestra Vigo 430 

  • Director artístico: Javier Escobar
  • Xerente: Ana Novoa
  • Producción: Myriam Cortizo
  • Coordinación e arquivo: Vania Collazo
  • Auxiliares de producción: Juan Alonso e Plácido Martínez

Isabel Rubio 

 

Directora de orquestra murciana (1989), actualmente directora asociada da Orquestra Vigo 430 e da Orquesta Joven de Granada.

Foi subdirectora da orquestra Valencia na tempada 2018/19. Dirixiu a Orquestra Nacional Xuvenil de España, a Orquestra Federal da Comunidade Valenciana, a Orquestra de Cámara Sine Tempore e as Bandas Municipais de Madrid, Bilbao, Alacante, Pontevedra e Santiago de Compostela. Foi membro da Orquestra Filharmónica de Bruxelas, da Chapelle Musicale de Tournai en Bélxica e da Orquestra Sinfónica da Rexión de Murcia.

Foi a gañadora do I Certame de Dirección de Orquestra en Alacante, o I Certame Internacional de Dirección de Cidade de Villena e gañadora dos I Encontros de Dirección de Orquestra en Bilbao. Ademais, foi semifinalista no XI Concurso Internacional de Dirección Orquestral «Premio Guido Cantelli» en Turín, Italia. Así mesmo, foi galardoado cunha Mención de Honra e co Primeiro Premio do VI e X Certame de Música Entre Cordas e Metais en Cartaxena. Exerceu como directora principal das bandas de San Pedro del Pinatar e Santomera en Murcia e da banda Lalín de Pontevedra.

Dirixe en festivais de gran prestixio como o Festival Internacional de Música Relixiosa de Cuenca, os Encontros de Composición da Orquestra de Valencia, o Ourearte Music Fest en Portugal, o Concurso Internacional de Violín CullerArts e o Festival Internacional de Música de Cine. de Málaga. Foi seleccionada en varios concursos internacionais de dirección en Francia (Besançon), Portugal, Alemaña e os Países Baixos, onde puido dirixir a Orquestra de vento xuvenil da Unión Europea no World Music Contest Kerkrade.

Anna Fedorova

Pianista precoz, dende pequena, amosou unha madurez musical innata e excelentes habilidades técnicas. A súa carreira de concertos internacionais despegou cando era só unha nena e o público de todo o mundo quedou completamente sorprendido pola profundidade e poder da súa expresión musical.

        Con máis de 21 millóns de reproducións, a gravación en directo do segundo concerto de piano de Rachmaninoff no Royal Concertgebouw de Anna converteuse no concerto clásico máis visto en Youtube e é moi eloxiado por moitos músicos de renome. Sendo a cara da serie dos domingos pola mañá na tempada 17/18, regresa alí anualmente para actuar con orquestras en directo na canle holandesa de música clásica, AvroTros.

        Anna actuou nalgunhas das máis prestixiosas salas de concertos de Europa, América do Norte e do Sur e Asia, incluíndo o Amsterdam Concertgebouw, Carnegie Hall, Royal Festival Hall, Theatre des Champs Elysees de París, o Zurich Tonhalle, o Palacio de Belas Artes. en México, o Teatro Colon de Bos Aires, o Cadogan Hall de Londres, o Vancouver Playhouse, a serie Louis Vuitton de París, a Filharmonia de Varsovia, a Filarmónica de Gdansk, o Museo de Arte de Tel Aviv, Bunka Kaikan de Tokio, o Hamburgo Laeiszhalle, o Belem Cultural de Lisboa. Centro, e moitos outros. Tamén participou en numerosos festivais musicais como o Verbier Festival, Menuhin Festival Gstaad, Orpheum Music Festival e Musikdorf Ernen (Suíza), Annecy Classic Festival e Violon sur le sable (Francia), Ravinia Festival e IKIF (Estados Unidos), Absolute Classics festival en Escocia, o Festival de piano Rubinstein e o festival Chopin (Polonia), o Festival Internacional de Piano en Trieste (Italia), o Festival de Artes de Corfú (Grecia), o Festival Internacional de Música de Cámara de Coblenza (Alemaña) e outros.

        Despois de dominar un formidable repertorio de concertos, estivo actuando con orquestras de todo o mundo, incluíndo a Philharmonia Orchestra e a Royal Philharmonic (Londres), a Hong Kong Philharmonic Orchestra, a Dallas Symphony, a Kyoto Symphony, a Yomiuri Nippon Symphony orquestra e a Tokyo New City Orchestra. (Xapón), a Filarmónica Holandesa, Residentie Orkest e a Camerata Amsterdam (Países Baixos), Orchestre Lamoureux (Francia), a Orquestra Filarmonica de Bos Aires (Arxentina), a Orchestre de Chambre de Lausanne (Suíza), a Philarmonia of the Nations e a Nordwestdeutsche Philharmonie (Alemaña), a Orquesta Sinfonica Nacional de México, a Israel Chamber Orchestra. Anna tivo o pracer de actuar con grandes directores, incluíndo Jaap Van Zweden, Jun Markl, Benjamin Zander, Olari Elts, Carlos Miguel Prieto, Christian Schumann , Tatsuya Shimono, Andrew Grams e Martin Panteleev.

        Anna gañou os premios máis importantes en numerosos concursos internacionais de piano, incluído o concurso internacional de piano Rubinstein ‘In Memoriam’, o concurso internacional de Moscú Frederick Chopin para novos pianistas, o concurso de piano de Lyon e recentemente recibiu o premio Verbier Festival Academy. Tamén é dúas veces galardoada co premio á bolsa de recoñecemento de artistas Dorothy MacKenzie no International Keyboards Institute & Festival (Nova York, Estados Unidos). Anna graduouse con distinción no Royal College of Music baixo a dirección de Norma Fischer. Tamén estudou na prestixiosa Accademia Pianistica en Imola, Italia con Leonid Margarius, así como na escola de música Lysenko de Kiev con Borys Fedorov. Tamén recibiu asesoramento de músicos de renome mundial como Alfred Brendel, Menahem Pressler, Steven Isserlis e Andras Schiff.

        Anna ten asinado contrato coa discográfica holandesa Channel Classic. Está previsto que se publiquen 3 CD en 2019. CD en solitario «The Story Teller», CD de Rachmaninoff coa orquestra de St. Gallen e un CD de dúo coa violista Dana Zemtsov. Despois de unirse ao CD en solitario de Channel Classics Anna, «Four Fantasies» foi lanzado pouco despois con moita aclamación da crítica. Outros CDs inclúen Brahms, Liszt e Chopin, editados polo selo DiscAnnecy e o CD Rachmaninoff con Piano Classics. O 2016 marcou a publicación de 3 discos máis – co concerto de piano de Rachmaninoff 3 e Mussorgsky «Pictures at an Exhibition», e hai dous CDs do dúo – co violonchelista alemán Benedict Kloeckner e obras de Chopin e Frank, e co violonchelista turco Jamal Aliyev e obras de Compositores rusos. En 2018, no 2015-2016, Anna foi a artista residente na sala de concertos Edesche en Ede, Países Baixos. En 2017 e 28 converteuse en directora artística e cofundadora do Festival Internacional de Música de Cámara, Ede.

Beethoven

Ludwig van Beethoven naceu na cidade alemá de Bonn, capital entón do Electorado eclesiástico de Colonia, un 16 de Decembro de 1770.

A súa familia era orixinaria de Malinas, en Flandres (na actual Bélxica), e como en moitos outros casos estaba vencellada á música, aínda que seu pai non tiña, disque, nin o talento musical do seu propio pai nin o do seu fillo… Traballando como músico na Corte do príncipe elector de Colonia coñeceu á que sería a súa esposa, Maria Magdalena Keverich. Que fose filla do xefe de cociña da Corte non impediu que casaran, sendo Ludwig o seu segundo fillo, dun total de sete dos que só tres (el mesmo e os seus irmáns pequenos Kaspar e Johann) pasaron da adolescencia.

O pequeno Ludwig introduciuse na música da man de seu pai, que buscaba que o talento de seu fillo superase o dun xa prestixioso Mozart. Isto levouno a unha férrea educación musical, comezando a ensinarlle a tocar o clave e posteriormente o piano, e aprendendo asemade a tocar o violín e a viola. Pode resultar rechamante pero nesa época non era algo extraordinario que un músico aprendese a tocar todos os instrumentos dunha orquestra barroca. O paso seguinte foi facelo debutar en público un 26 de Marzo de 1778. Catro anos despois, con once anos, publicou a súa primeira obra (hoxe perdida). Para entón xa abandonara os estudos na escola, dedicándose a tempo completo aos seus estudos musicais da man do seu profesor Gottlob Neefe, organista da Corte do príncipe elector de Colonia, que xa se decatara do seu potencial e se encargou en boa medida da súa formación musical (coma profesor de piano e composición), sendo ademais clave na súa educación como persoa, na medida en que lle imbuíu os ideais da Ilustración.

En 1784 e ante as dificultades de seu pai para soster economicamente á familia, solicitou o traballo e foi contratado como organista axudante e pouco despois como intérprete de viola na orquestra da Corte do príncipe elector de Colonia (o arcebispo de Münster e fillo máis novo da emperatriz María Teresa de Austria), posto que lle abriría novos círculos sociais, mellorando notablemente a súa formación, enriquecéndose como músico  e cultivando amizades que lle durarían toda a súa vida.

Con 17 anos e financiado polo arcebispo, convencido do seu extraordinario talento como músico, marchou a estudar a Viena, o centro nese momento incuestionable da música europea. Pero a vida reserváballe un duro golpe, pois súa nai, enferma de tuberculose, morreu en xullo dese mesmo ano, o que sumiu a seu pai nun estado depresivo agravado por un alcoholismo cada vez maior, o que o fixo ir ao cárcere, facéndose o mozo Ludwig responsable de manter aos seus irmáns. 

En 1792 volvéronlle financiar unha viaxe a Viena, da que nunca volvería a marchar e onde se dedicaría a intentar seguir crecendo como intérprete e compositor, facéndolle pouco a pouco fronte ao que sería o gran problema da súa vida: empezaba progresivamente a perder oído. Foron anos complicados nos que sen embargo o mozo Ludwig aprendeu moito de significativos mestres como Joseph Haydn (composición), Johann Schenk e Johann Albrechtsberger (contrapunto) ou Antonio Salieri.

Con 24 anos, en 1794, chegou a publicación da súa primeira obra importante (Opus 1, tres tríos para piano, violín e violonchelo), e ao ano seguinte ofreceu o seu primeiro concerto en público como compositor profesional, interpretando as súas propias obras. Pouco a pouco empezou a gañarse o respecto dos grandes mecenas do Imperio, e varios membros da nobreza ou da Igrexa se converterían en sucesivos mecenas. Camiñaba, pouco a pouco e paso a paso, para se converter nun dos compositores máis grandes e influintes de todos os tempos, aínda que el non o soubera. Pouco a pouco chegaron algunhas das súas grandes e máis recoñecibles obras, como as sonatas para piano nº 8 (Patética) ou 14 (Claro de Lúa), ou as súas primeiras sinfonías. Tanto os últimos anos do século XVIII como os primeiros do século XIX foron febrís en canto a traballo compositivo, que incrementaba dun xeito case inversamente proporcional ás súas aparicións públicas, cada vez menos frecuentes polas súas dificultades auditivas.

 


Retrato de Ludwig van Beethoven, por Joseph Mähler (ca. 1804-1805)
Este retrato é cronoloxicamente moi cercano á época na que compuxo a 4ª Sinfonía

1814 supuxo un punto de inflexión na súa vida. Por unha banda, a derrota de Napoleón (definitiva desde 1815) condicionou a celebración na capital do Imperio austríaco do Congreso de Viena, unha reunión de mandatarios europeos para reelaborar entre todos eles o mapa de Europa. Acontecementos históricos aparte, supuxo meses de gloria para Beethoven, invitado en moitas ocasións a participar nos concertos celebrados para entretemento do máis selecto da política europea do momento. Os seguintes anos sen embargo trouxéronlle unha loita pola custodia dun dos seus sobriños, e serios problemas económicos ao falecer algúns dos seus protectores, pasando os seus últimos anos de vida moi illado pola súa xordeira e cun incremento paulatino dos seus problemas de saúde. Entre tanto desacougo só a estrea triunfal da súa Novena sinfonía (en 1824) supuxo unha bocalada de aire fresco atenuada, iso si, por unha xordeira que non lle permitiu desfrutar da mesma.

Falecería pouco despois, acompañado neses últimos días dos traballos dun novísimo Franz Schubert, o único músico do que conste unha loanza do mestre. Co seu finamento chegaría o seu penúltimo gran fito: reunir, no seu funeral, a máis de 20.000 vieneses. O último sen dúbida foi a enorme influencia que tivo sobre todas as xeracións de músicos e compositores posteriores.

Chopin

Frédéric Chopin naceu nunca aldea polaca preto de Varsovia o primeiro de Marzo de 1810. Daquela, a Cuarta sinfonía de Beethoven que forma parte do programa deste concerto xa fora composta e Beethoven separábase paulatinamente do seu inicial clasicismo para dar entrada pouco a pouco a un novo estilo, máis persoal, máis expresivo: o Romanticismo, do que Chopin sería un dos máis importantes representantes.

O pequeno Frédéric foi o segundo e único fillo varón dun preceptor francés dos fillos dalgunhas familias da nobreza polaca, da que procedía súa nai. Pouco despois do seu nacemento e por unha mellora laboral de seu pai trasladáronse a Varsovia, favorecendo na educación de seus fillos non só o gusto pola cultura en xeral senón pola música en particular, sendo intérpretes respectivamente de frauta e violín, e piano, instrumentos nos que igualmente destacaron seus fillos, destacando xa desde moi novo as excelentes calidades do pequeno Frédéric no piano, tanto como intérprete coma compositor, xa que as súas primeiras obras as compuxo con apenas sete anos de idade. Lamentablemente algunhas se perderon, pero seguiu compoñendo xa con certa mestría, mentres compaxinaba os seus estudos no Liceo de Varsovia con valiosas clases de órgano e piano. Graduado cum laude no Liceo en 1826, faltoulle tempo para inscribirse na Escola Superior de Música de Varsovia, centrándose fundamentalmente nos estudos de composición. Por entón xa compoñía obras de maior envergadura e o seu prestixio como compositor e pianista traspasaba as fronteiras de Polonia, e el mesmo empezou, nestes anos finais da década dos vinte do século XIX, a viaxar fóra do seu país, empapándose da cultura doutros territorios europeos e abraiando ao mundo co seu virtuosismo.


Concerto de Chopin, por Henryk Siemiradzki (1887)
Se ben moi posterior (o cadro é de 1887), representa un dos moitos concertos que Chopin ofreceu de xeito privado cara finais de 1829, cando compuxo o seu Concerto para piano nº 2 en fa menor

Para entón xa compuxera algunhas das súas máis recoñecibles obras. Algúns valses, a súa primeira serie de Estudos ou seus primeiros Nocturnos son só algúns exemplos da súa produción cando apenas contaba vinte anos de idade. Desta mesma época son asemade seus dous concertos para piano e orquestra, o primeiro dos cales (publicado sen embargo como o seu Concerto para piano nº 2 en fa menor, Op. 21, lixeiramente por detrás do seu Concerto nº 1 en mi menor, Op. 11), interpretou no Teatro Nacional de Varsovia en Marzo de 1830. Pouco despois partiría para un viaxe de estudos por Europa pensando en regresar a Varsovia tras finalizalo, aínda que nunca regresaría. Na medida en que el marchaba de Polonia producíase, no contexto das vagas revolucionarias da década de 1830, un levantamento contra os rusos que non facilitaba o seu regreso. Pasou por varias cidades europeas intentando asentarse nalgunha musicalmente relevante. Primeiro, Viena. Despois, París, onde lle chegaría xa o gran recoñecemento (que se faría paulatinamente extenso ao resto de Europa) e onde cultivaría importantes amizades, como a dos compositores Felix Mendelssohn, Franz Listz ou Vincenzo Bellini, escritores como Heinrich Heine ou Victor Hugo ou pintores como Eugène Delacroix. Foi igualmente en París onde empezou a sumar as súas facetas de compositor e intérprete a de profesor de piano e pedagogo.

Avanzada xa a década de 1830 coñeceu á súa principal parella de vida, a baronesa Aurore Lucile Dupin de Dudevant, máis coñecida polo seu pseudónimo como escritora, George Sand, posiblemente o seu mellor soporte nun momento da súa vida en que a súa saúde, nunca moi boa, era xa extraordinariamente fráxil. Deses anos é tamén a súa estadía na illa de Mallorca, onde o seu malestar físico non lle impediu continuar cunha febril actividade compositiva, que continuou á par da docencia cando regresaron a París, onde pasaría os seus últimos dez anos de vida.

Eses últimos anos foron especialmente complicados. Aos crecentes problemas de saúde sumoulle o aloxamento e a posterior separación da súa parella, nun contexto ademais especialmente turbulento como foi o París da revolución liberal de 1848. Apagouse, pouco a pouco, pola tuberculose crónica que padecía, ata que chegou a súa morte un 17 de Outubro de 1849. 

 


Da Sinfonía nº 4 de Beethoven ao Concerto para piano nº 2 de Chopin

De 1806 a 1829. Unha ollada histórica

O primeiro terzo do século XIX europeo é un dos máis convulsos da historia de Europa; claro que se un pensa no que pasou posteriormente, tampouco é complicado chegar á conclusión de que o resto da nosa historia contemporánea o foi igualmente abondo. Pero moita desa convulsión se orixina, precisamente, nesta primeira parte do XIX. Na parte que, cronoloxicamente, abrangue o programa deste concerto.

O Dezaoito deixounos con Napoleón Bonaparte poñendo fin á nai de todas as revolucións contemporáneas: a Francesa. Esta estoura como culminación dunha fonda crise económica, pero tamén política e social, un panorama que non era novidoso en Europa, pero que tiña de fondo un cambio de pensamento naqueles que a promoveron. Seguindo os ideais da Ilustración, buscábase non só protestar por unha situación coxunturalmente adversa, de profunda crise, senón cambiar o sistema político, económico e social. Facelo máis xusto. Mellor. Pero o prezo a pagar foi un exceso de celo por parte dos revolucionarios franceses antes calquera sospeitoso de querer frear á propia revolución. E para volver a poñer orde, para reconducir a revolución cara os seus ideais primixenios, o último Goberno da revolución encomendou esta tarefa en 1799 a un novo e laureado xeneral do exército francés: Napoleón.

Ese Napoleón era un firme defensor dos ideais revolucionarios pero a súa ambición o levara, cando xa estaba asentado no poder, a se coroar emperador e a intentar por unha banda afundir ao seu maior inimigo (Gran Bretaña) e por outra a consolidar un gran imperio que abranguese toda Europa. Algo que os grandes Estados europeos do momento procuraron frear. Ese é o contexto no que Beethoven compuxo a súa Cuarta Sinfonía, no verán de 1806. Os primeiros anos das chamadas guerras napoleónicas. Cando Napoleón intenta ampliar e consolidar o seu Imperio, e Gran Bretaña, Austria, Rusia e Prusia intentan frealo.


A batalla de Austerlitz, por François Gérard (1810)

Foron anos de sucesivas guerras, avances e retrocesos territoriais nesa conquista europea onde, curiosamente, á par que Napoleón intentaba expandir o seu imperio, foi levando a través dos seus exércitos e a todo lugar que intentou conquistar ou conquistou, os ideais da revolución francesa. Uns ideais que falaban de maior igualdade, de dereitos e, sobre todo, de liberdade. Intentaba conquistar, pero ao mesmo tempo espoleaba os ánimos de moitos pobos que, sentíndose baixo o xugo dun Imperio, van intentar buscar a súa propia liberdade, constituíndose algúns deles en Estados ou, canda menos, loitando por selo.


A batalla de Waterloo, por William Sadler (1815)

O empurre conquistador de Napoleón implicou modificacións non só no xogo político senón no propio mapa de Europa, e cando foi derrotado e obrigado ao seu primeiro exilio en Elba e tras a súa derrota definitiva en Waterloo (da que sairía o seu segundo e definitivo exilio en Santa Helena), as grandes potencias europeas reuníronse a instancias do ministro de exteriores austríaco, Metternich, para refacer o mapa de Europa (acorde aos intereses desas grandes potencias) e restaurar os vellos ideais que a Revolución Francesa intentara levar por diante. Supoñía, na práctica, a volta ao Antigo Réxime.

Restaurar as vellas monarquías absolutistas de onde foran desprazadas supuxo un freo para os ideais de liberdade, por unha banda, e independencia, por outra, de moitos pobos de Europa, que sentíndose nacións, porán en marcha varias vagas revolucionarias para lograr constituírse en monarquías de carácter liberal nuns casos, ou en Estados de pleno dereito, noutros.

A primeira destas vagas revolucionarias tivo lugar na década de 1820. En múltiples lugares de Europa estouraron procesos revolucionarios que buscaban un deses obxectivos. O detonante? Aconteceu en España, onde un pronunciamento militar o 1 de Xaneiro de 1820 intentou forzar a un monarca profundamente absolutista como Fernando VII a xurar la Constitución liberal de 1812.


Intervención francesa en España en 1823, por Hippolyte Lecomte (1828)

Se ben tres anos despois o liberalismo era novamente sometido e restaurábase o absolutismo grazas a unha intervención das potencias absolutistas europeas, este primeiro episodio revolucionario estendeuse desde España a Portugal e a diversos territorios italianos (o reino das Dúas Sicilias e o reino de Cerdeña-Piamonte), pasando igualmente por Francia, Rusia ou Grecia, que aínda que levantados en armas contra o Imperio otomán en 1821, tardou oito anos en pechar o proceso que a conduciría a súa independencia, recoñecida polos otománs en 1829, xusto no ano no que Chopin compuxo o seu Concerto para piano nº 2.


A liberdade guiando ao pobo, por Eugène Delacroix (1830)
Apenas posterior aos acontecementos aquí relatados, pois reflicte a revolución liberal en París de Xullo de 1830, este cadro hoxe en día considerase unha icona da loita pola liberdade.

Este mesmo cambio vaise facer sentir na propia música. Nese contexto de auxe das ideas liberais chegará unha nova corrente filosófica e artística, que ademais de ser notoria en ámbitos como a pintura ou a literatura, o será especialmente na música. Esa mesma liberdade farase patente nos compositores, que gradualmente abandonarán as formas do clasicismo para dar paso a unha nova corrente, o romanticismo. Un estilo que introduce, musicalmente, Beethoven, e do que será un dos seus máximos expoñentes, Chopin.

Scroll Up